Το Μοναστήρι

Το μοναστήρι της Παναγίας Κλαδόρμης απέχει περίπου 7 χιλιόμετρα από το χωριό της Φούρκας.
Παρόλο που η Μονή είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, πανηγυρίζει στις 8 Σεπτεμβρίου, ημέρα που τιμάται το Γενέσιόν της.
Τις παραμονές, έφιπποι νέοι μεταφέρουν τη θαυματουργή εικόνα από το χωριό στη Μονή.

Το ψηλότερο κτίσμα του μοναστηριού είναι το ηγουμενείο, το οποίο μοιάζει σαν πύργος με είσοδο στενή και χαμηλή.
Στη δυτική πλευρά του μοναστηριού είναι το χαμηλό κωδωνοστάσιο η καμπάνα του οποίου χρονολογείται από το 1863, όταν και κτίστηκε το μοναστήρι.

Με την ονομασία της Μονής είναι συνδεδεμένη θαυμαστή παράδοση. Σύμφωνα με μια εκδοχή, κάποιος βοσκός από την περιοχή ανακάλυψε κάποτε την εικόνα της Παναγίας (εφέστια εικόνα της Μονής σήμερα), στα σύνορα της Φούρκας με τη Σαμαρίνα.

Επειδή η διεκδίκησή της οδήγησε σε έντονη φιλονικία μεταξύ των δύο χωριών, βρέθηκε η εξής λύση: η εικόνα φορτώθηκε σε άλογο που δεν ανήκε στην περιοχή, το οποίο στη συνέχεια αφέθηκε ελεύθερο. Το ζώο κινήθηκε προς τη Φούρκα και στάθηκε κάτω απ’ τα κλαδιά μιας βελανιδιάς, κοντά σε μια μεγάλη πέτρα που φέρει και σήμερα την ονομασία  «Πέτρα Κλαδόρα».
Σ’ εκείνο το σημείο αποφασίστηκε να χτιστεί ναός και μοναστήρι. Ωστόσο, την επόμενη μέρα η εικόνα βρέθηκε πάνω στα κλαδιά της βελανιδιάς, γεγονός που λέγεται πως δικαιολογεί και την ονομασία της. Πιστεύεται μάλιστα πως το σημείο στο οποίο βρίσκεται μέχρι σήμερα η εικόνα ταυτίζεται με τη θέση της συγκεκριμένης βελανιδιάς.

Μια δεύτερη εκδοχή συνδέει την ονομασία της Μονής με τη λέξη «Κλαδόρμο», που απαντάται στην περιοχή και σημαίνει χαρά μου, αγαπημένο μου ή καλό μου. Η εκδοχή αυτή φαίνεται αρκετά πειστική, αν συνδυαστεί με την επιγραφή που βρίσκεται χαραγμένη στο ασημένιο πουκάμισο της εικόνας: «Παναγία η πάντων χαρά».

Η Μονή πρωτοϊδρύθηκε πιθανόν το 12ο αιώνα, ενώ, σύμφωνα με δύο εντοιχισμένες πέτρινες  κτητορικές επιγραφές  που φέρουν τη χρονολογία 1747, ο ναός χτίστηκε εκ νέου στις αρχές του 18ου αιώνα, στη θέση άλλου, παλαιότερου ναού.


Η πρώτη επιγραφή βρίσκεται στο υπέρθυρο της εισόδου του ναού, κάτω από τοιχογραφία της Παναγίας Βρεφοκρατούσας: «Παναγίας ημών ΘΕ Αβερκίου του Ηγουμένου Μακαρίου Ιερομόναχου τον κτήτορα Αναστάσιον, ……, ΧΡ. ΘΕΡΑΠ. 1747 Ηουνήου 4 ». Η δεύτερη επιγραφή βρίσκεται στην αριστερή γωνιά της νότιας πλευράς του ναού: «Ιοσήφι Μοναχού. Ι Κήμηση ΙΣ + ΧΣ της Θεοτόκου. Δαμασκινού Ιερομονάχου, Ιγουμένου Μακαρίου Ιερομονάχου. Τον κτιτόρων Ιωάνι, Αναστάσι Μακρίδες, Ι Μαστόρι Νικόλα Λάπρο Μαρτίου 7. Έτος 1747. Τέλος Ιουνίου 2».

Μεγάλη ήταν η προσφορά της Μονής στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ενώ κατά το Μακεδονικό Αγώνα έγινε  καταφύγιο αγωνιστών. Υπήρξε μάλιστα ο τόπος μυστικής συνάντησης των Φιλικών Μητροπολιτών Ιωαννίνων Σπυρίδωνος και Γρεβενών Αιμιλιανού, του εθνομάρτυρα.
Στο έπος του 1940 λειτούργησε ως νοσοκομείο για τους τραυματίες πολέμου. Μεταξύ των τραυματιών που περιέθαλψε ήταν κι ο πρωτεργάτης της ελληνικής αντίστασης, συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Δαβάκης (2-11-1940).